تۈركىيە ۋە سۈرىيەنىڭ شىمالىدىكى سودىلىشىش

ئاپتورى: ھۈسەيىن ئابدۇلئەزىز

ئۆتكەن بىر قانچە يىل جەريانىدا، تۈركىيە روسىيە ۋە ئامېرىكىدىن مۇستەقىل ھالدا، سۈرىيەنىڭ شىمالىدا ئۆز ئالدىغا ھەربى ھەرىكەت ئېلىپ بارالمىدى. فىرات قالقىنىدا شۇنداق بولدى، يېقىندا تەييارلىق قىلىنىۋاتقان فىرات قىلىچىدىمۇ شۇنداق بولىدۇ.

ئۆتكەن ئىككى يىلدا، ھەلەپنىڭ شەرقى شىمالغا جايلاشقان مىنبىجنىڭ ئەكسىچە، ھەلەپنىڭ غەربىگە جايلاشقان ئىفرىن شەھرى تۈركىيەنىڭ ھەربى نىشانلىرى تىزىملىكدە ئەمەس ئىدى.

تۈركىيەنىڭ مەقسىتى باشتىن ئاياغ ئىفرىن كانتونى بىلەن كوبانى كانتونىنى ئايرىۋېتىش ئىدى. لېكىن فىرات قالقىنى بۇ مەقسەتنى ئەمەلگە ئاشۇرالماي ئاياغلاشتى. چۈنكى كۇرتلار مىنبىج ۋە ھەلەپنىڭ شىمالىدىكى رايۇنلارنى ئىگەللىۋالغان ئىدى.

ئامېرىكا تۈركىيەنى رەققەگە يېقىن كەلتۈرمىگەندىن كېيىن تۈركىيە نارازى بولدى. تۈركىيەنى رازى قىلىش ئۈچۈن، ئامېرىكا كۈرت كۈچلىرى ئىگەللىۋالغان تىل رىفئەت،مىڭ، ماير،تىل جەبىن،مەئرىستالخان،ھەردەنتىن، شەيخ ئىسا قاتارلىق كىچىك رايۇنلارنى تۈركىيە قوللايدىغان ئۆكتىچى كۈچلەرگە ئېلىپ بېرىشنى تەكلىۋىنى سۇندى. لېكىن جىددىيلىكنى پەسەيتىش رايۇنلىرى پىلانىدىن كېيىن بۇ تەكلىپ ئىشى بېسىقىپ قالدى.

قارىغاندا ئامېرىكا، بۇ يۇرتلارنى تۈركىيەگە تاپشۇرۇپ بېرىشنىڭ خەتەرلىك ئىكەنلىكىنى بايقىغاندەك قىلاتتى. چۈنكى جىددىيلىكنى پەسەيتىش پىلانى بوىيچە، ھەلەپ رايۇنلىرى تۈركىيەنىڭ نوپۇزىدا بولاتتى. بۇنداق بولغاندا، تۈركىيە ئىدلپىتىن ھەلەپنىڭ شىمالىنى كېسىپ ئۆتۈپ جەرابلۇسقا تۇتاشقان كەڭرى بىر رايۇنغا مەسئۇل بولاتتى.

بۇنداق بولغاندا، تۈركلەر خېلى كۆپ رايۇندا ھەربى نوپۇزغا ئېگە بولۇپ قالاتتى – دە، ئامېركىنىڭ سۈرىيەنىڭ شمالىدىكى پىلانلىرىنى بۇزۇپ قوياتتى.

قىزىقارلىقى، جىددىيلىكنى پەسەيتىش پىلانى كۈرتلەرنىڭ ئىگەللەپ تۇرغان شىمالى رايۇنلاردىن تۈركلەرنى توسۇپ قويدى.. لېكىن ئەينى ۋاقىتتا ئىفرىننىڭ ئىشىكىنى ئېچىپ بەردى. بۇ رايۇن ئامېرىكىنىڭ ئەمەس، بەلكى ئىفرىندىن باشقا، ھەلەپ رايۇنىدا ئەسكىرى كۈچى بولمىغان روسىيەنىڭ نوپۇزى ئاستىدا ئىدى.

ئالدىنقى ئايدىكى تۈركىيە ھۇجۇمىدىن كېيىن، دىققەت ئىفرىنگە بۇرالدى.  لېكىن بۇ شەھەرنىڭ مەسىلىسى يالغۇز تۈرك-كۇرت مەسىلىسىدىن ھالقىپ كەتكەن. بۇرۇنقى فىرات قالقىنى ھەرىكىتى، ھەلەپ مەسىلىسدە كېلىشىشنىڭ نەتىجىسى بولغان بولسا، كېلەركى فىرات قىلىچى ھەرىكىتى، ئىدلىپ ھەققىدە تۈزىلىدىغان كېلىشىشنىڭ نەتىجىسىگە باغلىق بولىدۇ. شۇڭلاشقا تۈركىيەنىڭ فىرات قىلىچى پىلانى، ئامېرىكا بىلەن روسىيەنىڭ پۈتۈشىشىگە ساقلاپ كېچىكىپ كەتتى.

ھازىرچە فىرات قىلىچىنىڭ دائىرىسىنى مۆلچەرلەش تەس. كۈرت كۈچلىرى ئىگەللىۋالغان ئىفرىندىن ئاسانلىقچە ۋاز كەچمەيدۇ. چۈنكى ئىفرىن ئۇلارنىڭ ئوتتۇرا دېڭىزغا چىقىشىدىكى ئىستىراتىگىيەلىك ئورۇن. كۇرت ئاپتۇنۇمىيەسى فىدراتىپ پىلانىنىڭ باياناتچىسى ھەدايا يۈسۈپ ئككى ئاي بۇرۇن بۇ فىدىراتسىيەنىڭ ئاخىرقىنى نىشانىنىڭ، ئوتتۇرا دېڭىزغا يول ئېچىش ئىكەنلىكىنى قەيت قىلغان ئىدى.

شۇ سەۋەپتىن،PYD رەھبەرلىرى ، روسىيە بىلەن ئامېرىكا تۈركىيەنىڭ ھەربى ھەركىىنى توختاتمىسا، ئىفرىننى سۈرىيە ھۆكۈمىتىگە تاپشۇرۇپ بېرىمىز دەپ تەھدىت سالدى. بۇ ئەمەلىىيەتتە ئامېركىنىڭ روسىيە- تۈركىيە كېلىشىمىنى بۇزۇشى ئۈچۈن قىلغان بېسىم ئىدى.

لېكىن ئامېرىكىنىڭ پوزىتسىيەسى تېخىچە نامەلۇم. مىنبىجدىكىدەك ئامېرىكا ئەسكەرلىرىنى ئەۋەتىپ، تۈركىيەنىڭ ئالدىنى توسامدۇ؟ ياكى شەھەرنى سۈرىيەگە ھۆكۈمىتىگە تاپشۇرۇپ بېرىپ، ھەممە تەرەپنى تەڭ رازى قىلىدىغان بىر كېلشىمنى ئوتتۇرغا قويامدۇ؟

قانداقلا بولمىسۇن، شىمالدا تۈركىيەنىڭ قولىغا بېرىلىدىغان بىر رايۇن بار. بۇ، ئىدلپىنى ئىگەللەشنىڭ ۋە تەھرىرۇششامنى تۈركلەرنىڭ قولى بىلەن تازىلاشنىڭ بەدىلى بولىدۇ. بۇنداق بىر بەدەلنى تۈركىىيە ئىستىراتىگىيەلىك چوڭ بىر پايدىغا ئېرىشمەي تۇرۇپ تۆلىمەيدۇ.

خۇلاسىدە ئۈچ خىل ئېھتىماللىق بار : ئىفرىن، ياكى فىرات قالقىنى رايۇنىنىڭ غەربى، ياكى ئىدلىپ. قايسىسىنىڭ مۇقىمدىلىشى رايۇندىكى ۋە خەلقئارالىق كۈچلەرنىڭ ئارىسىدىكى كېلىشىشكە باغلىق.

روسىيەنىڭ تۈركىيەنىڭ ئىستىراتىگىيەلىك ئارقا ھويلىسى بولغان رايۇنلاردا، تۈركىيەگە يول قۇيۇشتىن ئىككى نىشانى بار. بىرى روسىيە- تۈركىيە ئىتتىپاقىنى ساقلاپ قېلىش، چۈنكى روسىيەنىڭ جىددىيلىكنى پەسەيتىش رايۇنلىرى پىلانى تۈركىيەسىز مەغلۇپ بولىدۇ. ئىككىنچىسى روسىيە كەلگۈسىدىكى كېلىشىملەردە، تۈركىيەنى كۈچىنىڭ يېتىشىچە  ئامېرىكىدىن يىراقلاشتۇرماقچى.

بۇنىڭ قارشىسىدا، ئامېرىكا تۈركىيە مەنپەئەتلىرىگە زىيانكەشلىك قىلغۇچى بولۇپ كۆرۈنگىسى يوق. تۈركىيەنى روسىىيەگە يالغۇز تاشلاپ بەرگۈسىمۇ يوق. چۈنكى بۇنداق قىلىش كەلگۈسىدە ئامېرىكا مەنپەئەتىگە زىيانلىق . بولۇپمۇ سۈرىيەدە دائىشنى تازىلاپ بولغاندىن كېيىن. بۇ چاغدا ئامېرىكا، كۈرت كۈچلىرىدىن بەكراق تۈركىيەگە ھاجىتى چۈشىدۇ.

مۇشۇنداق قىلىپ سۈرىيەنىڭ غەربى شىمالى ھەرخىل كۈچلەر ئارىسىدا سودىلىشىش ئوبىكتى بولۇپ قالدى. ئىدلىپ، ئەڭ ئاخىرقى ئىتتىپاقنىڭ ئىستىرىلكىسىنىڭ قايسى تەرەپكە قارايدىغانلىقىنى بەلگىلەيدۇ.

تەرجىمە قىلغۇچى: ئۆچمەس

مەنبە: http://arabi21.com/story/1022722/%D8%AA%D8%B1%D9%83%D9%8A%D8%A7-%D9%88%D9%84%D8%B9%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%A7%D9%88%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%8A