ئىراقنىڭ قۇندۇزى – مۇسۇل

ئاپتورى: ئەھمەد ئەل مەغاۋىرى

مۇسۇل ھازىرغىچە دائىشقا قارشى ئۇرۇشنى كۆزىتىۋاتقانلارنى ئەڭ ھەيران قالدۇرغان جەڭ مەيدانلىرىنىڭ بىرى بولۇپ قالدى. بىرىنچى ئەۋلاد ئافغانىستان مۇجاھىدلىرىنىڭ ئەلقائىدەدىن ئىبارەت ئىككىنچى نۇسخىسى ياكى خىلافەت ئەۋلاد دەپ ئاتالغان ئۈچىنچى ئەۋلاد مۇجاھىدلار بۇرۇنقىلاردەك (ئافغانىستاندىكى ئەلقائىدەدەك) قۇربانلىققا ئايلىنىپ قالماسلىقنى، بۇرۇنقىلاردەك قېچىپ سۈرگۈن بولماسلىقنى، بۇرۇنقىلاردەك تۈرمىلەردە ئەسىرلىكتە چىرىپ تۈگىمەسلىكنى تاللىدى. مۇسۇل ئۇرۇشىنىڭ يەنە بىر ئوخشىشى بولغان قۇندۇز ئۇرۇشىدا ئەلقائىدە مۇجاھىدلىرى دۇچار بولغان ئاقىۋەتكە ئۇچرىماسلىقنى تاللىدى. قۇندۇز ئەلقائىدىنىڭ ئەڭ مۇھىم بازىلىرىدىن بىرى ئىدى. ئۇ يەردىكى مۇداپىئەسى ئاز ئۆتمەيلا يىمىرىلگەندىن كېيىن ئافغانىستاندىكى ئامېرىكا ئىتتىپاقداشلىرى ۋە شىمالى بىرلىكتىكىلەر ئابدۇرېشىت دوستۇم باشچىلىقىدا قۇندۇزغا بېسىپ كىردى. بۇ چاغدا ئافغانىستاندىكى تالىبان ۋە ئەلقائىدە كۈچلىرى پۈتۈنلەي تۈگەشكەن ئىدى. تاراتقۇلار ئارقىلىق ئافغانىستاندا ۋە قوشنا دۆلەتلەردە ئەرەب ۋە باشقا مۇجاھىدلارنىڭ قانداق ئاقىۋەتكە قالغانلىقى، قانداق كۈنلەرنى كۆرگەنلىكىنى بىلىپ تۇردۇق.

لېكىن مۇسىلدىكى ئۆمرى ئۈچ يىلغا توشقان بۇ يېڭى تەشكىلات ئوندىن ئارتۇق فىرونتتا 60 تىن ئارتۇق دۆلەتنىڭ بىرلەشما ئارمىيەسى بىلەن ئۆزى 2014 .يىلى ئېلان قىلغان دۆلەتنىڭ چېگرالىرى دائىرىسىدە ئۇرۇش قىلىۋاتىدۇ. ئۆز ئىچىدە بولسا جاسۇسلار، ئىشپيۇنلار، ئۆزى بىلەن بىردەك ئىدىيەدە ئەمەسلەر بىلەن سىرتقى ئۇرۇشتىن قېلىشمىغۇدەك بىر ئىچكى كۆرەش قىلىۋاتىدۇ.

ھەممىگە مەلۇم، بۇ تەشكىلات غايەت چوڭ دەرىجىدىكى ھەربى كۈچكە ئېگە ئەمەس، غايەت زور ئىقتىسادى مەنبەگىمۇ ئېگە ئەمەس، ئۈزۈكسىز ئېشىۋاتقان نوپۇسىمۇ يوق. ئەڭ يۇقۇرى تەقدىردىكى مالىيەسىمۇ بىر مىليارد دوللار ئەتراپىدا. ئۇرۇش قىلالاييدىغان ئەسكەرلىرى ئەڭ يۇقۇرى تەقدىردە يۈزمىڭدىن ئاشمايدۇ. شۇنداقتىمۇ ئەينۇلئەرەب(كوبانى)، رەممادى ۋە ئاخىرىدا مۇسىلدىكى جەڭلەر بۇ تەشكىلاتنىڭ ئۆزىنى تەشكىللەش، باشقۇرۇش، جەڭ تاكتىكىلرى جەھەتتە تەۋەسسۇردىن ئېشىپ كەتكەن ماھارەتكە ئېگە ئىكەنلىكىنى كۆرسىتىپ تۇرماقتا.

بۇ تەشكىلاتنىڭ جەڭ ئەقىدىسىدە چېكىنىش ئاساسەن يوق، بەلكى ئۆزلىرىنىڭ قارىشىچە شەھىد چۈشكىچە ئۇرۇش قىلىش بار. ئۇلارنىڭ ئەقىدىسىدە ئۆزئارا ۋەيران قىلىش(ياكى ئۆزىنى قوشۇپ پارتىلىتىش) ئۇقۇمى بار. مۇسىل جېڭى بۇ تەشكىلاتنىڭ ئەسكەرلىرىنىڭ نەقەدەر ئىنتىزامچان، ھەرقانداق مۈشكلات ئالدىدا چارە تېپىپ، ئۆزىنى تەرەققى قىلدۇرۇش، جەڭ مەيدانىدىكى تىز ئۆزگۈرۈشلەرگە ماسلىشىش ئىقتىدارى بارلىقىنى كۆرسەتتى. بۇنىڭدىن سىرت، تەشكىلات بۇ ئۇرۇشنى ئاخىرغىچە داۋاملاشتۇرۇش ئىرادىسىگە ئېگە. چۈنكى بۇلار ئۆزلىرىدىن بۇرۇنقى ئەۋلاد مۇجاھىدلارنىڭ ئافغانىستان، چىچەن، داغىستا ۋە بوسنىيەدە قانداق ئاقىۋەتكە قالغانلىقىنى ئۇنتۇپ قالغىنى يوق…

يۇقارقىدەك تۈرتكىلەر، تەشكىلات بىلەن ئونغا يېقىن فىرونتتا بىلەن ئۇرۇش قىلىۋاتقانلاردا يوق دېيەرلىك. ئامېرېكلىق، روسىيەلىك ۋە ياۋرۇپالىق ئەسكەرلەردە ئۆز يۇرتىدىن مىڭلارچە كېلومىتىر يىراقتا ئۆلۈمنى كۆز ئالدىغا ئېلىپ ئۇرۇش قىلىشقا يېتەرلىك سەۋەپ يوق. شۇڭا، يۇقۇرى ئىمكانىيەتلىرى بولسىمۇ، ئۇزۇنغا سوزۇلغان ئۇرۇشقا بەرداشلىق بېرەلمەيدۇ. ئامېرىكا قوللىنىۋاتقان يەرلىك ئەسكەرلەر بولسا ياللانما ئەسكەرلەردۇر.(يەنى ئۇلار ھاياتىنى باشقىلار ئۈچۈن پۇلغا ئۇرۇش قىلىپ باقىدۇ. لېكىن بۇ يولدا جېنىنى سېلىپ بېرىش غايىسى ئەمەس). بۇنىڭدىن سىرت، بۇ ئۇرۇشنىڭ ياللانما قوماندانلىرى چىقىم بولغان ئەسكەرلەرنىڭ ئورنىنى تىز سۈرئەتتە تولدۇرۇش ئۈچۈن، يېتەرلىك مەشىق كۆرمىگەن، تەجرېبىسىز يېڭى ئەسكەرلەرنى جەڭ مەيدانىغا ئەۋەتىپ كەلمەكتە.

بۇ ئۇرۇش بۇرۇنقىغا ئوخشىمايدىغان ئۇرۇش. قوللىنىلغان تېخنىكا، قۇرال ياراق جەھەتتىنلا ئەمەس بەلكى ئۇرۇشقا كىرگەن ئەسكەر، قوماندا، غايە  جەھەتتىن ئوخشىمايدۇ .

مانا بۇ مەسىلىنىڭ تۈگىنى. ئەگەر بىز مۇشۇ نۇقتىنى ئوبدان چۈشەنسەك، ئاخىرىدا بۇ خىلدىكى تەشكىلاتلارنىڭ ۋە بۇ خىلدىكى جەڭلەرنىڭ يوقالماستىن، يەنە نەچچە ئون يىللاپ داۋاملىشىدىغانلىقىنى پەرەز قىلالايمىز. بۇ، ئاخىرى يوق ئۇرۇش، مەيدانى ئېنىقسىز ئۇرۇش، قائىدىسىز ئۇرۇش. زامان، ماكان  ۋە قائىدىدە ئەركىن ئۇرۇشتۇر.

دائىشتەك بىر جىھاد تەشكىلاتىنىڭ سايكس پىكو چېگرالىرى ۋە غەرپ قۇرۇلمىسى چېكىنى بۇزۇپ، شۇنداقلا قولتۇق دۆلەتلىرى ياردىمىسىز ئۆز ئالدىغا مۇستەقىل  بىر دۆلەت قۇرۇشنىڭ ئۆزى بىۋاستە (پەلەستىن ، ئىراق، ئافغاانىستان، چىچەن، فىىلپىن،ئەندەلۇس) ۋە ۋاستىلىك(باشقا ئىسلام دۆلەتلىرى) ھالدىكى غەرپ مۇستەملىكىسىگە قاتتىق زەربە ھېسابلىنىدۇ.

دائىشنىڭ ئۆزىنى، ئەڭ توغرا ۋە ئەڭ ئۈنۈملۈك قۇتۇلۇش يولىنى ئىزدىگەنلەرگە، مەزلۇملارغا، سەرسانلارغا بىر ھەقىقى قۇتۇلۇش يولى سۈپىتىدە سۇنىشى، ھۆرلۈك، ئەركىنلىك، دىن تەتبىقلاش ھەققىدىقى ئۇسۇللىرىنى تەتقىق قىلىشىمىز لازىم؛ مېدىيا ساھەسىدىكى ئۇتۇقلىرىنى تەتقىق قىلىشىمىز لازىم. مەن گەرچە دائىش بىلەن ئوخشىمىغان يولدا بولساممۇ، لېكىن دائىشنىڭ، ئەقىدىنىڭ ھەرقانداق توقۇنۇش ۋە سىياسى كۆرەشتە ئەڭ ئۈنۈملۈك قۇراللارنىڭ بىرى ئىكەنلىكىنى، شۇنداقلا، قوغدايدىغان كۈچى بولمىغان ئەقىدىنىڭ بىھۇدە قان تۆكۈلۈش بىلەن نەتىجىلىدىغانلىقىنى ئىسپاتلىيالىغانلىقى كىشىنى ھەيران قالدۇرىدۇ.

بۇ تەشكىلاتنىڭ ئاقىۋىتى مۇنداق ئۈچ سىنارىيەدىن بىرى بولىدۇ. بىرسى داۋاملىشىش، يەنە بىرى يېڭى بىر ئەۋلاد مەيدانغا كېلىش، يەنە بىرى يوقىلىش. ئاخىرقى سىناريە ئېھتىمالدىن يىراق، دەسلەپكى سىنارىيەمۇ شۇنداق.. ئىككىنچى خىل سىنارىيەگە ۋاقىت جاۋاپ بېرىدۇ.

تەرجىمە قىلغۇچى: ئۆچمەس

مەنبە: https://www.sasapost.com/opinion/mosul-kunduz-iraq/